على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1344

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خرت ( xart ) و ( xort ) ا . ع . سوراخ گوش و سوزن و تير و مانند آن . ج : خروت و اخرات . و استخوانى خرد نزديك سينه كه آن را استخوان خنجرى گويند . خرت ( xort ) ص . ع . ذئب خرت : گرگ شتاب رو . و كذلك كلب خرت . خرت ( xort ) و ( xorat ) ع . ج . خرتة . خرت برت ( xerta - berta ) ا . ع . شهرى در ديار بكر . خرتة ( xortat ) ا . ع . حلقه‌اى در سر تنگ ستور . ج : خرت ( xort ) و خرت ( xorat ) و ج ج : اخرات . خرتك ( xartak ) و ( xartok ) ا . پ . مهره‌هاى الوانى كه بر بازوى اطفال بندند يا بر گردن آنها آويزند و خرمك نيز گويند . خرتنگ ( xar - tang ) ا . پ . قريه‌اى در نزديكى سمرقند . خرتوت ( xar - tut ) ا . پ . توت بزرگ زبون بيمزه . خرثاء ( xars ' ) ا . ع . زن برآمده تهيگاه سست گوشت . خرثاء ( xers ' ) ا . ع . مور سرخ . خرثمة ( xarsamat ) و ( xarsemat ) ا . ع . نوك كفش . خرثى ( xorsiyy ) ا . ع . اثاث البيت . وردىترين متاع وردىترين غنيمت . خرج ( xarj ) و ( xorj ) ا . ع . باج . ج : اخراج و اخاريج و اخرجة . خرج ( xarj ) ا . ع . ابرهمين كه برآيد و بيرون شود . و نام موضعى در يمامه . خرج ( xarj ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بيرون شد از مال هر چه باشد و هزينه و در رفت و رفتيه ضد درآمد . و حق العمل و حق كار و زحمت و حق نگاهدارى . و صرف و مصرف و نفقه . و خرج عيال : نفقهء عيال . و خرج قليل : صرف كم . و خرج كردن : صرف نمودن . و فروختن . و رفتن . و يا بيرون دويدن . و هجوم آوردن . و خرج يراق : اسباب اسب . و خرج هر روزه : برخور . خرج ( xorj ) ا . ع . خرجين . ج : خرجة ( xerajat ) . خرج ( xaraj ) ا . ع . ابلق از شتر مرغ و جز آن . و دو رنگ سياه و سپيد درهم . خرج ( xoroj ) ع . ج . خروج . خرجاء ( xarj ' ) ا و ص . ع . مؤنث اخرج . مر . اخرج . و نام منزلى ميان مكه و بصره كه در آن سنگهاى سپيد و سياه هست . و گوسپندى كه پاهايش تا تهيگاه سياه باشد . خرجة ( xerajat ) ع . ج . خرج ( xorj ) . خرجة ( xorajat ) ص . ع . رجل خرجة و لجة : مردى كه بسيار آمد و شد كند . خرجسته ( xarjaste ) ا . پ . جنگ و خصومت و خرخشه و شلتاق . و جمهور . و خر در گله . و كسى كه از يك طايفه نباشد و خود را بدان منسوب گرداند مانند سادات خرجسته . خرجل ( xarjal ) ا . پ . يك قسم مرغى كه مردم شيراز كور كور گويند . و يك قسم ملخ بىبالى كه ميگو نيز گويند . خرجى ( xarji ) ا و ص . پ . پولى كه جهة معاش و گذران صرف نمايند . خرجيدن ( xarjidan ) ف ل . پ . چشم گريان داشتن و اشك ريختن . خرجين ( xorjin ) و خرجينه ( xorjine ) ا . پ . چيزى از پلاس كه زاد و رخت در آن نهاده بر ستور بار كنند . خرچ ( xarc ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرج . و خرچ راه شدن : در راه سفر مردن . خرچاره ( xar - care ) ا . پ . سرخرى كه در باغ در روى تيرى نصب كنند جهة محافظت از چشم زخم . خرچال ( xar - c l ) ا . پ . قسمى از مرغابى كبود رنگ و بزرگ . و شخص كودن . خرچكوك ( xarcakuk ) و خرچلوك ( xarcaluk ) ا . پ . گياهى كه خروك نيز گويند و زنان جهة زياد شدن شير خورند . خرچنگ ( xar - cang ) ا . پ . سرطان و پيچيا و چنگار . و برج چهارم از بروج - دوازده‌گانهء فلكى . و يك قسم گياهى . و خرچنگ فلك : برج سرطان . خرچوب ( xar - cub ) ا . پ . خرك كاسهء رباب و تار و كمانچه و جز آن . خرچه ( xarce ) ا . پ . حاشيه . و مخارجى كه در ادعاى چيزى خرج مىكند . خرچى ( xarci ) ا . پ . خرجى . خرچيدن ( xarcidan ) ف ل . پ . خرجيدن . خرچينه ( xarcine ) ا . پ . شانهء مرغ و تاج مرغ . خرخار ( xarx r ) ا . ع . آب روان . خرخانه ( xar - x ne ) ا . پ . اصطبل خران و قفص مرغان . خرخاوند ( xarx vand ) ا . پ . خداوند و مالك ، ولى در تحقير استعمال كنند . خرخجيون ( xorxojivan ) ا . پ . كابوس . خرخر ( xarxar ) ا و ص . پ . دو تا . و دوتائى و خميدگى . و دو لائى . و طاق . و پشته . و گنبد . و پشتهء ايوان .